၁။ ဗုဒၶတရားေတာ္ႏွင့္ နိဳင္ငံေရးအဓိပၸါယ္ညွိႏိႈင္းသံုးသပ္ခ်က္အက်ဥ္း
နိဳင္ငံေရးဟူေသာ ေ၀ါဟာရကို ေယဘုယ်အမ်ားအားျဖင့္ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုရလ်င္ နိဳင္ငံ
= နိဳင္ငံတစ္ခု၊ နိဳင္ငံအမ်ား (ကမၻာ၊ ေလာက) ၏ စား၊ ၀တ္၊ ေနေရး၊ ပညာေရး၊
က်န္းမာေရး စသည့္ အက်ိဳးစီးပြားေရးရာ အားလံုးဟု သတ္မွတ္နိဳင္ပါသည္။
၀ိေသသအထူးအားျဖင့္မူ ကာလတစ္ကန္ ့တြင္ နိဳင္ငံသားတို ့ကို ဆင္းရဲနိမ့္က်ေစေသာ
အဓမၼ၀ါဒီ =အာဏာရွင္တို ့ကို ေတာ္လွန္ေသာအေရးဟုဆိုနိဳင္ပါသည္။ အသို ့ဆိုလွ်င္
နိဳင္ငံေရးအဓိပၸါယ္ သဘာ၀သည္ ဗုဒၶတရားေတာ္ရႈေထာင့္အရ မည္သို
့ရႈျမင္နိဳင္ပါသနည္း။
ဤတြင္ ပထမဦးစြာ ဗုဒၶတရားေတာ္၏ အႏွစ္သာရကို နားလည္သိျမင္ေစဖုိ ့
အထူးအေရးၾကီးပါသည္။ ဗုဒၶတရားေတာ္၏ ဦးတည္ခ်က္သည္ သတၱေလာကကို ခ်မ္းသာေစဖို
့ျဖစ္ပါသည္။ လူ၊ နတ္၊ နိဗၺာန္ သံုးတန္ေသာ ခ်မ္းသာကို ေဆာင္ရြက္ေပးဖို
့ျဖစ္ပါသည္။ မဟာကရုဏာေတာ္ျဖင့္ ထိုထိုတရားေတာ္ျမတ္ ပိဋကတ္သံုးပံု
ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့ေသာ ျမတ္ဗုဒၶသည္ ၄င္းဦးတည္ခ်က္ျဖည့္ဆည္းဖို ့ စရိယ (၃)ပါး၊
မဟာပရိစၥာဂ (၅)ပါး၊ ပါရမီ (၁၀)ပါးတို ့ကို ဆည္းပူးအားထုတ္ေတာ္မူခဲ့ရသည္။ ထိုသုိ
့ဆည္းပူးနိုင္ျခင္း၏ အေျခခံတရားၾကီး (၄)ပါးကား ျဗဟၼာ့၀ိဟာရတရား = ေမတၱာ၊
ကရုဏာ၊
မုဒိတာ၊ ဥေပကၡာတို ့ပါပင္တည္း။
အထက္ပါဖြင့္ဆိုခ်က္တို ့ကို ေလးနက္စြာ ညွိႏိႈင္းေကာက္ခ်က္ခ်ရပါလ်င္
နိဳင္ငံေရးသည္
(၁) ျဗဟၼာ့၀ိဟာရတရား (၄) ပါး
(၂) စရိယ (၃) ပါး
(၃) မဟာပရိစၥာဂ (၅) ပါး
(၄) ပါရမီ (၁၀)ပါး ဟူေသာ ဗုဒၶတရားေတာ္မ်ားႏွင့္ ညီညြတ္သက္၀င္ေနသည္ကို မုခ်ေသခ်ာ
ေတြ ့သိရပါသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ၀ိေသသအားျဖင့္ျဖစ္ေစ ညီညြတ္ေသာ
အဓိပၸါယ္ကို ေကာက္ယူနားလည္နိုင္ပါသည္။ သို ့ေသာ္ အတၱဟိတ ကိုယ္က်ိဳးကို
ပဓာနမထားေသာ ေလာကေကာင္းက်ိဳးအတြက္ ျဖဴစင္ျမင့္ျမတ္ေသာ
နိဳင္ငံေရးေဆာင္ရြက္ခ်က္ျဖစ္ဖို ့ကား အဓိကက်ပါသည္။
ထို ့ျပင္ ရာဇဓမၼ = မင္းက်င့္တရား (၁၀)ပါးသည္လည္း နိဳင္ငံေရးတရားပင္ျဖစ္ပါသည္။
အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ ရာဇဟူေသာ ပါဠိေ၀ါဟာရသည္ “(၁၀)ပါးေသာတရားျဖင့္္ ေလာက (သူတပါး၊
အမ်ား) ကို ႏွစ္သက္ရႊင္ေပ်ာ္ ခ်မ္းသာေစသူ” ဟူ၍ အဓိပၸါယ္ရွိပါသည္။ ထိုအဓိပၸါယ္အရ
နိဳင္ငံ၏ ခ်မ္းသာမႈအတြက္ ျဖဴစင္စြာေဆာင္ရြက္သူသည္ ရာဇဓမၼကို
လိုက္နာက်င့္သံုးျခင္းပင္ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ပါတည္း။
အေသးစိတ္ရွင္းလင္း ဖြင့္ဆိုရပါလွ်င္ နိဳင္ငံေရးဟူသည္...
ျဗဟၼာ့၀ိဟာရတရား (၄)ပါး
(၁) ေမတၱာ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးစီးပြားကို ေဆာင္ရြက္ျခင္း
(၂) ကရုဏာ = နိဳင္ငံသားတို ့ကို ဆင္းရဲအေပါင္းမွ လြတ္ေျမာက္ေအာင္
ေဆာင္ရြက္ျခင္း
(၃) မုဒိတာ = နိဳင္ငံသားတို ့ကို ၾကီးပြားတိုးတက္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ျခင္း
(၄) ဥေပကၡာ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ အက်ိဳးစီးပြားကို ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ အဂတိကင္းစြာ
နိဳင္ငံ၏ ေလာက၊ ဓမၼဥပေဒႏွင့္ ညီညြတ္စြာေဆာင္ရြက္ျခင္း
စရိယ (၃)ပါး
(၁) ေလာကတၳစရိယ = ေလာက၊ နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို က်င့္ေဆာင္ျခင္း
(၂) ဉာတတၳစရိယ = အမ်ိဳးသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို က်င့္ေဆာင္ျခင္း
(၃) ဗုဒၶတၳစရိယ = ထိုသို ့ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ မိမိအပါအ၀င္ ေလာကသားတို ့၏
အသိဉာဏ္တည္းဟူေသာ အဓိက ေလာကီ၊ ေလာကုတၱရာ ပညာရတနာအက်ိုဳးကို ပဓာနဦးတည္
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
ပဟာပရိစၥာဂ (၅)ပါး
(၁) ဓနပရိစၥာဂ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးအတြက္ ပစၥည္းဥစၥာမ်ား စြန္
့လႊတ္ေဆာင္ရြက္ရျခင္း
(၂) ဘရိယပရိစၥာဂ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးအတြက္ မိမိဇနီးမယား စြန္
့လႊတ္ေဆာင္ရြက္ရျခင္း
(၃) ပုတၱပရိစၥာဂ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးအတြက္ မိမိသားသမီးမ်ား စြန္
့လႊတ္ေဆာင္ရြက္ရျခင္း
(၄) အဂၤပရိစၥာဂ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးအတြက္ ေျခ၊ လက္အစရွိေသာ
ကိုယ္အဂၤါအစိတ္အပိုင္းမ်ား စြန္ ့လႊတ္ေဆာင္ရြက္ရျခင္း
(၅) ဇီ၀ိတပရိစၥာဂ = နိဳင္ငံသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးအတြက္ မိမိအသက္ကို စြန္
့လႊတ္ေဆာင္ရြက္ရျခင္း
ပါရမီ (၁၀)ပါး
(၁) ဒါနပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို ပစၥည္းဥစၥာစြန္ ့လႊတ္
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၂) သီလပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို ကိုယ္က်င့္ျဖဴစင္စြာ
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၃) ေနကၡမၼပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို ေလာဘကင္းစြာ
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၄) ပညာပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို အသိဉာဏ္ပညာျဖင့္
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၅) ၀ီရိယပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို ရဲရင့္တက္ၾကြစြာ
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၆) ခႏၱီပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို သည္းခံေအးျမစြာ
က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၇) သစၥာပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို
ေျဖာင့္မတ္မွန္ကန္စြာ က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၈) အဓိ႒ာန္ပါရမီ = နိဳင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို
ခိုင္မာျပတ္သားစြာ က်င့္ေဆာင္ျခင္း။
(၉) ေမတၱာပါရမီ = နိင္ငံသား၊ ေလာကသားတို ့၏ ေကာင္းက်ိဳးကို ေမတၱာတရားစစ္မွန္စြာ
